INDRAMAYU, (lintaspanturaindonesia.com) — PERTANYAAN:
Saya mempunyai pertanyaan tentang hukum waris Islam. Saat kakek saya masih hidup, beliau membeli tanah dan rumah yang semua dihibahkan kepada nenek, ibu, dan paman saya. Pertanyaannya, setelah kakek meninggal apakah harta atas nama yang sudah dihibahkan ke nenek saya tersebut masih merupakan harta warisan dari kakek saya dan harus dibagi waris? Atas pencerahannya diucapkan terimakasih, untuk ubklawyers beserta Paralegalnya semoga hidupnya kaya, dan kekayaannya bisa berguna untuk sekitarnya. Aamiin..
Wassalam,
Daenk Sukara – Purnabakti
▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎▪︎
“INTISARI JAWABAN”
【ℌ𝔲𝔨𝔲𝔪 𝔎𝔢𝔩𝔲𝔞𝔯𝔤𝔞】
ℌ𝔞𝔯𝔱𝔞 𝔶𝔞𝔫𝔤 𝔰𝔲𝔡𝔞𝔥 𝔡𝔦𝔥𝔦𝔟𝔞𝔥𝔨𝔞𝔫 𝔭𝔞𝔡𝔞 𝔡𝔞𝔰𝔞𝔯𝔫𝔶𝔞 𝔱𝔦𝔡𝔞𝔨 𝔡𝔞𝔭𝔞𝔱 𝔪𝔢𝔫𝔧𝔞𝔡𝔦 𝔥𝔞𝔯𝔱𝔞 𝔴𝔞𝔯𝔦𝔰𝔞𝔫 𝔨𝔞𝔯𝔢𝔫𝔞 𝔨𝔢𝔭𝔢𝔪𝔦𝔩𝔦𝔨𝔞𝔫 𝔥𝔞𝔯𝔱𝔞 𝔱𝔢𝔯𝔰𝔢𝔟𝔲𝔱 𝔱𝔢𝔩𝔞𝔥 𝔟𝔢𝔯𝔞𝔩𝔦𝔥 𝔪𝔢𝔫𝔧𝔞𝔡𝔦 𝔪𝔦𝔩𝔦𝔨 𝔭𝔢𝔫𝔢𝔯𝔦𝔪𝔞 𝔥𝔦𝔟𝔞𝔥. 𝔐𝔞𝔨𝔞 𝔡𝔞𝔯𝔦 𝔦𝔱𝔲, 𝔥𝔞𝔯𝔱𝔞 𝔱𝔢𝔯𝔰𝔢𝔟𝔲𝔱 𝔟𝔲𝔨𝔞𝔫 𝔱𝔢𝔯𝔪𝔞𝔰𝔲𝔨 𝔥𝔞𝔯𝔱𝔞 𝔴𝔞𝔯𝔦𝔰𝔞𝔫 𝔡𝔞𝔫 𝔱𝔦𝔡𝔞𝔨 𝔭𝔢𝔯𝔩𝔲 𝔡𝔦𝔟𝔞𝔤𝔦 𝔨𝔢𝔭𝔞𝔡𝔞 𝔭𝔞𝔯𝔞 𝔞𝔥𝔩𝔦 𝔴𝔞𝔯𝔦𝔰.
𝔓𝔢𝔫𝔧𝔢𝔩𝔞𝔰𝔞𝔫 𝔩𝔢𝔟𝔦𝔥 𝔩𝔞𝔫𝔧𝔲𝔱 𝔡𝔞𝔭𝔞𝔱 𝔄𝔫𝔡𝔞 𝔟𝔞𝔠𝔞 𝔲𝔩𝔞𝔰𝔞𝔫 𝔡𝔦 𝔟𝔞𝔴𝔞𝔥 𝔦𝔫𝔦.
ULASAN SELENGKAPNYA;
Terimakasih atas pertanyaan Anda.
Hibah dan Warisan
Sebelum menjawab pokok pertanyaan Anda, perlu kita pahami terlebih dahulu perbedaan mendasar antara hibah dan warisan, serta pengaturannya.
Dalam Pasal 171 huruf g Kompilasi Hukum Islam (“KHI”), h͟i͟b͟a͟h͟ m͟e͟r͟u͟p͟a͟k͟a͟n͟ p͟e͟m͟b͟e͟r͟i͟a͟n͟ s͟u͟a͟t͟u͟ b͟e͟n͟d͟a͟ s͟e͟c͟a͟r͟a͟ s͟u͟k͟a͟r͟e͟l͟a͟ d͟a͟n͟ t͟a͟n͟p͟a͟ i͟m͟b͟a͟l͟a͟n͟ d͟a͟r͟i͟ s͟e͟s͟e͟o͟r͟a͟n͟g͟ k͟e͟p͟a͟d͟a͟ o͟r͟a͟n͟g͟ l͟a͟i͟n͟ y͟a͟n͟g͟ m͟a͟s͟i͟h͟ h͟i͟d͟u͟p͟ u͟n͟t͟u͟k͟ d͟͟i͟͟m͟͟i͟͟l͟͟i͟͟k͟͟i͟͟. D͟e͟n͟g͟a͟n͟ d͟͟e͟͟m͟͟i͟͟k͟͟i͟͟a͟͟n͟͟, b͟e͟g͟i͟t͟u͟ a͟k͟a͟d͟ h͟i͟b͟a͟h͟ d͟i͟l͟a͟k͟s͟a͟n͟a͟k͟a͟n͟ d͟a͟n͟ o͟b͟j͟e͟k͟ h͟i͟b͟a͟h͟ d͟͟i͟͟s͟͟e͟͟r͟͟a͟͟h͟͟k͟͟a͟͟n͟͟, k͟e͟p͟e͟m͟i͟l͟i͟k͟a͟n͟ a͟t͟a͟s͟ h͟a͟r͟t͟a͟ t͟e͟r͟s͟e͟b͟u͟t͟ s͟e͟c͟a͟r͟a͟ s͟a͟h͟ b͟e͟r͟p͟i͟n͟d͟a͟h͟ d͟a͟r͟i͟ p͟e͟m͟b͟e͟r͟i͟ h͟i͟b͟a͟h͟ k͟e͟p͟a͟d͟a͟ p͟e͟n͟e͟r͟i͟m͟a͟ h͟i͟b͟a͟h͟ s͟a͟a͟t͟ i͟t͟u͟ j͟͟u͟͟g͟͟a͟͟.
Sedangkan yang dimaksud dengan w͟a͟r͟i͟s͟ a͟d͟a͟l͟a͟h͟ p͟e͟r͟p͟i͟n͟d͟a͟h͟a͟n͟ h͟a͟k͟ m͟i͟l͟i͟k͟ o͟͟r͟͟a͟͟n͟͟g͟͟ y͟a͟n͟g͟ t͟e͟l͟a͟h͟ m͟e͟n͟i͟n͟g͟g͟a͟l͟ k͟e͟p͟a͟d͟a͟ a͟h͟l͟i͟ w͟a͟r͟i͟s͟n͟y͟a͟ y͟a͟n͟g͟ m͟a͟s͟i͟h͟ h͟͟i͟͟d͟͟u͟͟p͟͟. Pendapat lain menyatakan bahwa w͟a͟r͟i͟s͟ m͟e͟r͟u͟p͟a͟k͟a͟n͟ h͟a͟r͟t͟a͟ p͟e͟n͟i͟n͟g͟g͟a͟l͟a͟n͟ y͟a͟n͟g͟ d͟i͟t͟i͟n͟g͟g͟a͟l͟k͟a͟n͟ o͟l͟e͟h͟ o͟r͟a͟n͟g͟ y͟a͟n͟g͟ t͟e͟l͟a͟h͟ m͟͟͟e͟͟͟n͟͟͟i͟͟͟n͟͟͟g͟͟͟g͟͟͟a͟͟͟l͟͟͟.[¹] P͟͟͟e͟͟͟r͟͟͟a͟͟͟l͟͟͟i͟͟͟h͟͟͟a͟͟͟n͟͟͟ h͟a͟k͟ a͟t͟a͟s͟ w͟a͟r͟i͟s͟a͟n͟ i͟n͟i͟ t͟e͟r͟j͟a͟d͟i͟ s͟e͟c͟a͟r͟a͟ o͟t͟o͟m͟a͟t͟i͟s͟ d͟e͟m͟i͟ h͟u͟k͟u͟m͟ p͟a͟d͟a͟ s͟a͟a͟t͟ p͟e͟w͟a͟r͟i͟s͟ m͟e͟n͟i͟n͟g͟g͟a͟l͟ d͟a͟n͟ p͟e͟m͟b͟a͟g͟i͟a͟n͟n͟y͟a͟ b͟e͟r͟d͟a͟s͟a͟r͟k͟a͟n͟ k͟e͟t͟e͟n͟t͟u͟a͟n͟ h͟u͟k͟u͟m͟ w͟a͟r͟i͟s͟ I͟s͟l͟a͟m͟ (f͟͟a͟͟r͟͟a͟͟i͟͟d͟͟h͟).
Oleh karena itu, h͟a͟r͟t͟a͟ y͟a͟n͟g͟ t͟e͟l͟a͟h͟ d͟i͟h͟i͟b͟a͟h͟k͟a͟n͟ s͟e͟c͟a͟r͟a͟ s͟a͟h͟ d͟a͟n͟ t͟e͟l͟a͟h͟ t͟e͟r͟j͟a͟d͟i͟ s͟e͟r͟a͟h͟ t͟͟e͟͟r͟͟i͟͟m͟͟a͟͟, t͟i͟d͟a͟k͟ d͟a͟p͟a͟t͟ m͟e͟n͟j͟a͟d͟i͟ h͟a͟r͟t͟a͟ w͟͟a͟͟r͟͟i͟͟s͟͟a͟͟n͟͟. S͟e͟b͟a͟b͟ p͟a͟d͟a͟ s͟a͟a͟t͟ p͟e͟m͟b͟e͟r͟i͟ h͟i͟b͟a͟h͟ m͟e͟n͟i͟n͟g͟g͟a͟l͟ d͟͟u͟͟n͟͟i͟͟a͟͟, h͟a͟r͟t͟a͟ t͟e͟r͟s͟e͟b͟u͟t͟ s͟u͟d͟a͟h͟ b͟u͟k͟a͟n͟ m͟e͟n͟j͟a͟d͟i͟ m͟i͟l͟i͟k͟ p͟e͟w͟a͟r͟i͟s͟ l͟͟a͟͟g͟͟i͟͟. Sementara itu, h͟a͟r͟t͟a͟ w͟a͟r͟i͟s͟a͟n͟ h͟a͟n͟y͟a͟ m͟e͟n͟c͟a͟k͟u͟p͟ h͟a͟r͟t͟a͟ b͟e͟n͟d͟a͟ y͟a͟n͟g͟ s͟e͟c͟a͟r͟a͟ s͟a͟h͟ m͟a͟s͟i͟h͟ d͟i͟m͟i͟l͟i͟k͟i͟ o͟l͟e͟h͟ s͟e͟s͟e͟o͟r͟a͟n͟g͟ p͟a͟d͟a͟ s͟a͟a͟t͟ i͟a͟ m͟e͟n͟i͟n͟g͟g͟a͟l͟ d͟͟u͟͟n͟͟i͟͟a͟͟.
Aturan Hibah dan Batasannya
Meskipun pada dasarnya h͟͟a͟͟r͟͟t͟͟a͟͟ y͟a͟n͟g͟ t͟e͟l͟a͟h͟ d͟i͟h͟i͟b͟a͟h͟k͟a͟n͟ p͟e͟w͟a͟r͟i͟s͟ k͟e͟t͟i͟k͟a͟ m͟a͟s͟i͟h͟ h͟i͟d͟u͟p͟ t͟i͟d͟a͟k͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟t͟a͟r͟i͟k͟ k͟͟e͟͟m͟͟b͟͟a͟͟l͟͟i͟͟, tetapi KHI memberikan pengecualian sebagaimana diatur dalam Pasal 212 KHI yang berbunyi:
- Hibah tidak dapat ditarik kembali, kecuali hibah orang tua kepada anaknya.
Penarikan hibah sebagaimana dimaksud Pasal 212 KHI dimaksudkan agar orang tua yang memberikan hibah kepada anak-anaknya memperhatikan nilai-nilai keadilan.[2] Namun, j͟i͟k͟a͟ h͟i͟b͟a͟h͟ s͟u͟d͟a͟h͟ d͟i͟l͟a͟k͟s͟a͟n͟a͟k͟a͟n͟ d͟a͟n͟ h͟a͟r͟t͟a͟ t͟e͟l͟a͟h͟ d͟i͟k͟u͟a͟s͟a͟i͟ a͟͟n͟͟a͟͟k͟͟, u͟n͟t͟u͟k͟ m͟e͟n͟a͟r͟i͟k͟ k͟e͟m͟b͟a͟l͟i͟ h͟a͟r͟t͟a͟ h͟i͟b͟a͟h͟ t͟e͟r͟s͟e͟b͟u͟t͟ h͟a͟r͟u͟s͟ d͟e͟n͟g͟a͟n͟ p͟e͟r͟s͟e͟t͟u͟j͟u͟a͟n͟ a͟n͟a͟k͟ a͟t͟a͟u͟ p͟u͟t͟u͟s͟a͟n͟ p͟͟e͟͟n͟͟g͟͟a͟͟d͟͟i͟͟l͟͟a͟͟n͟͟. J͟i͟k͟a͟ t͟͟i͟͟d͟͟a͟͟k͟͟, m͟a͟k͟a͟ o͟r͟a͟n͟g͟ t͟u͟a͟ d͟i͟a͟n͟g͟g͟a͟p͟ m͟e͟r͟a͟m͟p͟a͟s͟ h͟a͟r͟t͟a͟ a͟n͟a͟k͟.[³]
Walaupun hibah adalah hak seseorang untuk memberikan hartanya saat hidup, KHI memberikan batasan untuk menjaga keadilan dan melindungi hak-hak ahli waris di masa depan. Hal ini diatur dalam Pasal 210 ayat (1) KHI yang menyatakan:
- Orang yang telah berumur sekurang-kurangnya 21 tahun, berakal sehat tanpa adanya paksaan dapat menghibahkan sebanyak-banyaknya 1/3 harta bendanya kepada orang lain atau lembaga di hadapan dua orang saksi untuk dimiliki.
Ketentuan ini menunjukkan bahwa hibah dibatasi maksimal 1/3 dari total harta pemberi hibah. Tujuan pembatasan ini adalah untuk melindungi hak ahli waris dan menjaga keadilan dalam pembagian harta.[⁴] J͟i͟k͟a͟ h͟i͟b͟a͟h͟ m͟e͟l͟e͟b͟i͟h͟i͟ 1/3 d͟a͟n͟ m͟e͟r͟u͟g͟i͟k͟a͟n͟ a͟h͟l͟i͟ w͟͟a͟͟r͟͟i͟͟s͟͟, m͟a͟k͟a͟ k͟e͟l͟e͟b͟i͟h͟a͟n͟ t͟e͟r͟s͟e͟b͟u͟t͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟t͟u͟n͟t͟u͟t͟ p͟e͟m͟b͟a͟t͟a͟l͟a͟n͟n͟y͟a͟ a͟t͟a͟u͟ d͟i͟k͟u͟r͟a͟n͟g͟i͟ n͟i͟l͟a͟i͟n͟y͟a͟A m͟e͟l͟a͟l͟u͟i͟ P͟͟͟e͟͟͟n͟͟͟g͟͟͟a͟͟͟d͟͟͟i͟͟͟l͟͟͟a͟͟͟n͟͟͟ A͟g͟a͟m͟a͟ o͟l͟e͟h͟ a͟h͟l͟i͟ w͟a͟r͟i͟s͟ y͟a͟n͟g͟ m͟e͟r͟a͟s͟a͟ d͟͟i͟͟r͟͟u͟͟g͟͟i͟͟k͟͟a͟͟n͟͟.
Selain itu, Pasal 211 KHI secara spesifik mengatur bahwa hibah dari orang tua kepada anaknya dapat diperhitungkan sebagai warisan.
Pasal ini menjadi dasar hukum bagi ahli waris untuk meminta agar hibah yang diterima oleh salah satu anak dari orang tuanya saat masih hidup, diperhitungkan sebagai bagian dari jatah warisannya kelak. Tujuan Pasal 211 KHI adalah u͟n͟t͟u͟k͟ m͟e͟n͟c͟e͟g͟a͟h͟ k͟e͟t͟i͟d͟a͟k͟a͟d͟i͟l͟a͟n͟ d͟͟i͟͟ m͟a͟n͟a͟ s͟a͟t͟u͟ a͟n͟a͟k͟ m͟e͟n͟d͟a͟p͟a͟t͟k͟a͟n͟ b͟a͟g͟i͟a͟n͟ y͟a͟n͟g͟ b͟e͟s͟a͟r͟ m͟e͟l͟a͟l͟u͟i͟ h͟͟i͟͟b͟͟a͟͟h͟͟, s͟e͟m͟e͟n͟t͟a͟r͟a͟ a͟n͟a͟k͟-a͟n͟a͟k͟ l͟a͟i͟n͟ t͟i͟d͟a͟k͟ m͟e͟n͟d͟a͟p͟a͟t͟k͟a͟n͟ b͟a͟g͟i͟a͟n͟ y͟a͟n͟g͟ p͟r͟o͟p͟o͟r͟s͟i͟o͟n͟a͟l͟ d͟a͟r͟i͟ h͟a͟r͟t͟a͟ w͟͟a͟͟r͟͟i͟͟s͟͟a͟͟n͟͟.
Penarikan hibah orang tua kepada anaknya perlu memenuhi syarat-syarat sebagaimana disebutkan dalam Mazhab Imam Malik, Syafi’i dan Zhahir yaitu:[⁵]
- Harta yang diberikan sebagai hibah masih tetap menjadi milik anak.
- Hak untuk menggunakan atau membelanjakan harta tersebut tetap berada di tangan anak.
- Penarikan kembali hibah tidak berkaitan dengan kepentingan atau hak orang lain selain anak itu sendiri.
- Harta hibah tersebut tidak mengalami penambahan yang menyatu (tidak terpisah), seperti bertambah gemuk atau besar, dan diketahui bahwa penambahan itu merupakan hasil usaha.
Bisakah Harta Hibah Ditarik Jadi Harta Waris?
Menjawab pertanyaan Anda, pada dasarnya harta hibah yang diterima nenek Anda selama tidak melebihi 1/3 dari total harta pemberi hibah yaitu kakek Anda, t͟i͟d͟a͟k͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟t͟a͟r͟i͟k͟ k͟e͟m͟b͟a͟l͟i͟ u͟n͟t͟u͟k͟ d͟i͟j͟a͟d͟i͟k͟a͟n͟ h͟a͟r͟t͟a͟ w͟͟a͟͟r͟͟i͟͟s͟͟.
K͟h͟u͟s͟u͟s͟ y͟a͟n͟g͟ d͟i͟b͟e͟r͟i͟k͟a͟n͟ k͟a͟k͟e͟k͟ A͟n͟d͟a͟ k͟e͟p͟a͟d͟a͟ i͟b͟u͟ d͟a͟n͟ p͟a͟m͟a͟n͟ A͟n͟d͟a͟ s͟e͟l͟a͟k͟u͟ a͟n͟a͟k͟ d͟a͟r͟i͟ p͟͟e͟͟w͟͟a͟͟r͟͟i͟͟s͟͟, m͟a͟k͟a͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟p͟e͟r͟h͟i͟t͟u͟n͟g͟k͟a͟n͟ s͟e͟b͟a͟g͟a͟i͟ j͟a͟t͟a͟h͟ w͟a͟r͟i͟s͟a͟n͟ p͟a͟m͟a͟n͟ d͟a͟n͟ i͟b͟u͟ A͟͟n͟͟d͟͟a͟͟.
Demikian jawaban dari kami, semoga bermanfaat dan dapat dijadikan pembelajaran untuk kita semua terlebih untuk penanya dan Paralegal ubklawyers pada khususnya.
D͟a͟s͟a͟r͟ H͟u͟k͟u͟m͟:
- Instruksi Presiden Nomor 1 Tahun 1991 tentang Penyebarluasan Kompilasi Hukum Islam (KHI).
R͟e͟f͟e͟r͟e͟n͟s͟i͟:
- Mustamam dan Zulfan AZ. Analisis Yuridis tentang Pencabutan Hibah Orang Tua kepada Anak Kandungnya dalam Perspektif Perspektif Kompilasi Hukum Islam (Studi Putusan Nomor 1934/Pdt.G/2013/ PA.Mdn). J. Huk. Kaidah, Vol. 20, No. 1, 2023;
- Syaikhu dan Ibnu Elmi A. S. Pelu. Epistemologi Hukum Waris Antara Tradisi Hukum Normatif dan Kultural. Yogyakarta: K-Media, 2018;
- Tiara Jelita Andalusianti Roozan et al. Analisis Yuridis Konsep Hibah dalam Perspektif Hukum Islam dan Implementasinya dalam KHI (Kompilasi Hukum Islam). J. Ris. Rumpun Agama dan Filsafat, Vol. 4, No. 1, 2025.
Artikel ini dibuat oleh Titie Rachmaliati Poetri. SH, MH dipublikasikan “..Hukumonline.com..” dengan judul Bisakah Harta Hibah Ditarik Jadi Harta Waris? pada tanggal 14 April 2026. Dan diteruskan oleh ubklawyers pada tanggal 26 April 2026M/09 Dzulqa’idah 1447H.
Seluruh Informasi Hukum yang ada di LBH-UMAR BIN KHATTAB disiapkan semata-mata untuk t͟͟͟u͟͟͟j͟͟͟u͟͟͟a͟͟͟n͟͟͟ p͟͟e͟͟n͟͟d͟͟i͟͟d͟͟i͟͟k͟͟a͟͟n͟͟, p͟e͟m͟b͟e͟l͟a͟j͟a͟r͟a͟n͟ dan b͟e͟r͟s͟i͟f͟a͟t͟ u͟m͟u͟m͟. Untuk mendapatkan nasihat hukum spesifik terhadap kasus Anda, konsultasikan langsung dengan Pengacara, Konsultan Hukum dan/atau Paralegal UBK LAWYERS.
Sedang menghadapi permasalahan hukum? A͟j͟u͟k͟a͟n͟ p͟e͟r͟t͟a͟n͟y͟a͟a͟n͟ melalui email, telepon atau chat.👇🏼
Email:
ubklawyer@gmail.com
Telepon/Chat:
089666552118
Berkenan G͟a͟b͟u͟n͟g͟ G͟r͟o͟u͟p͟, untuk jadi bagian Keluarga Besar UBK LAWYERS. Klik link dibawah.👇🏼
I͟K͟U͟T͟I͟ W͟h͟a͟t͟s͟A͟p͟p͟ C͟h͟a͟n͟n͟e͟l͟ LBH-UMAR BIN KHATTAB. Untuk memperkaya Riset Hukum Anda, klik link dibawah.👇🏼
🇮🇩🇵🇸🇮🇩🇵🇸🇮🇩🇵🇸
#cerdashukum
#studylawtogether
#ubklawyers
About The Author
