JENIS-JENIS UPAYA PAKSA DALAM KUHAP BARU

INDRAMAYU, (lintaspanturaindonesia.com) — PERTANYAAN:
Di tanggal 2 Januari 2026 kemarin, baru saja berlaku KUHAP baru. Katanya dalam KUHAP baru terdapat penambahan jenis upaya paksa. Apa saja itu? Atas pencerahannya diucapkan terimakasih, untuk ubklawyers beserta Paralegalnya semoga semakin cerdas dan bijak dalam menjalankan tugas dan profesinya. Aamiin..
Wassalam,
Tato Nuryanto – Paralegal UBK
••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

“INTISARI JAWABAN”
【ℌ𝔲𝔨𝔲𝔪 𝔓𝔦𝔡𝔞𝔫𝔞】
𝔖𝔞𝔞𝔱 𝔦𝔫𝔦 𝔎𝔘ℌ𝔄𝔓 𝔩𝔞𝔪𝔞 𝔰𝔲𝔡𝔞𝔥 𝔡𝔦𝔠𝔞𝔟𝔲𝔱 𝔡𝔞𝔫 𝔡𝔦𝔫𝔶𝔞𝔱𝔞𝔨𝔞𝔫 𝔱𝔦𝔡𝔞𝔨 𝔟𝔢𝔯𝔩𝔞𝔨𝔲. 𝔄𝔡𝔞𝔭𝔲𝔫 𝔨𝔢𝔱𝔢𝔫𝔱𝔲𝔞𝔫 𝔪𝔢𝔫𝔤𝔢𝔫𝔞𝔦 𝔥𝔲𝔨𝔲𝔪 𝔞𝔠𝔞𝔯𝔞 𝔭𝔦𝔡𝔞𝔫𝔞 𝔪𝔢𝔫𝔤𝔞𝔠𝔲 𝔭𝔞𝔡𝔞 𝔘𝔘 20/2025 𝔱𝔢𝔫𝔱𝔞𝔫𝔤 𝔎𝔘ℌ𝔄𝔓 𝔟𝔞𝔯𝔲 𝔶𝔞𝔫𝔤 𝔱𝔢𝔩𝔞𝔥 𝔟𝔢𝔯𝔩𝔞𝔨𝔲 𝔰𝔢𝔧𝔞𝔨 2 𝔍𝔞𝔫𝔲𝔞𝔯𝔦 2026.

𝔖𝔞𝔩𝔞𝔥 𝔰𝔞𝔱𝔲 𝔥𝔞𝔩 𝔟𝔞𝔯𝔲 𝔡𝔞𝔩𝔞𝔪 𝔘𝔘 20/2025 𝔞𝔡𝔞𝔩𝔞𝔥 𝔪𝔢𝔫𝔤𝔢𝔫𝔞𝔦 𝔭𝔢𝔯𝔩𝔲𝔞𝔰𝔞𝔫 𝔧𝔢𝔫𝔦𝔰 𝔲𝔭𝔞𝔶𝔞 𝔭𝔞𝔨𝔰𝔞 𝔡𝔢𝔫𝔤𝔞𝔫 𝔪𝔢𝔫𝔞𝔪𝔟𝔞𝔥 4 𝔧𝔢𝔫𝔦𝔰 𝔲𝔭𝔞𝔶𝔞 𝔭𝔞𝔨𝔰𝔞 𝔟𝔞𝔯𝔲, 𝔶𝔞𝔦𝔱𝔲 𝔭𝔢𝔫𝔢𝔱𝔞𝔭𝔞𝔫 𝔱𝔢𝔯𝔰𝔞𝔫𝔤𝔨𝔞, 𝔭𝔢𝔫𝔶𝔞𝔡𝔞𝔭𝔞𝔫, 𝔭𝔢𝔪𝔟𝔩𝔬𝔨𝔦𝔯𝔞𝔫, 𝔡𝔞𝔫 𝔩𝔞𝔯𝔞𝔫𝔤𝔞𝔫 𝔟𝔞𝔤𝔦 𝔱𝔢𝔯𝔰𝔞𝔫𝔤𝔨𝔞 𝔞𝔱𝔞𝔲 𝔱𝔢𝔯𝔡𝔞𝔨𝔴𝔞 𝔲𝔫𝔱𝔲𝔨 𝔨𝔢𝔩𝔲𝔞𝔯 𝔴𝔦𝔩𝔞𝔶𝔞𝔥 ℑ𝔫𝔡𝔬𝔫𝔢𝔰𝔦𝔞.

𝔓𝔢𝔫𝔧𝔢𝔩𝔞𝔰𝔞𝔫 𝔩𝔢𝔟𝔦𝔥 𝔩𝔞𝔫𝔧𝔲𝔱 𝔡𝔞𝔭𝔞𝔱 𝔄𝔫𝔡𝔞 𝔟𝔞𝔠𝔞 𝔲𝔩𝔞𝔰𝔞𝔫 𝔡𝔦 𝔟𝔞𝔴𝔞𝔥 𝔦𝔫𝔦.

ULASAN SELENGKAPNYA;
Terimakasih atas pertanyaan Anda.

Artikel ini dibuat berdasarkan KUHAP lama dan UU 20/2025 tentang KUHAP yang diundangkan pada tanggal 17 Desember 2025.

Jenis Upaya Paksa

Benar bahwa ~KUHAP lama telah dicabut dan dinyatakan tidak berlaku.~[¹] Saat ini ketentuan mengenai hukum acara pidana mengacu pada UU 20/2025 tentang KUHAP baru yang telah berlaku sejak 2 Januari 2026.[²]

Kemudian perihal penambahan jenis upaya paksa, mengutip artikel Eddy Hiariej: 5 Hal Baru yang Diatur dalam KUHAP 2025, Edward Omar Sharif Hiariej mengatakan bahwa UU 20/2025 m͟e͟n͟g͟e͟n͟a͟l͟ 9 j͟e͟n͟i͟s͟ u͟p͟a͟y͟a͟ p͟a͟k͟s͟a͟ d͟i͟m͟a͟n͟a͟ t͟e͟r͟d͟a͟p͟a͟t͟ 4 j͟e͟n͟i͟s͟ u͟p͟a͟y͟a͟ p͟a͟k͟s͟a͟ b͟͟a͟͟r͟͟u͟͟, yaitu p͟e͟n͟e͟t͟a͟p͟a͟n͟ t͟͟e͟͟r͟͟s͟͟a͟͟n͟͟g͟͟k͟͟a͟͟, p͟͟e͟͟n͟͟y͟͟a͟͟d͟͟a͟͟p͟͟a͟͟n͟͟, p͟͟e͟͟m͟͟b͟͟l͟͟o͟͟k͟͟i͟͟r͟͟a͟͟n͟͟, d͟a͟n͟ l͟a͟r͟a͟n͟g͟a͟n͟ b͟a͟g͟i͟ t͟e͟r͟s͟a͟n͟g͟k͟a͟ a͟t͟a͟u͟ t͟e͟r͟d͟a͟k͟w͟a͟ u͟n͟t͟u͟k͟ k͟e͟l͟u͟a͟r͟ w͟i͟l͟a͟y͟a͟h͟ I͟͟n͟͟d͟͟o͟͟n͟͟e͟͟s͟͟i͟͟a͟͟.

Berbeda dari ~KUHAP lama, UU 20/2025~ mengatur definisi upaya paksa. Merujuk Pasal 1 angka 14 UU 20/2025, pengertian upaya paksa adalah t͟i͟n͟d͟a͟k͟a͟n͟ a͟p͟a͟r͟a͟t͟ p͟e͟n͟e͟g͟a͟k͟ h͟u͟k͟u͟m͟ b͟e͟r͟u͟p͟a͟ p͟e͟n͟e͟t͟a͟p͟a͟n͟ t͟͟e͟͟r͟͟s͟͟a͟͟n͟͟g͟͟k͟͟a͟͟, p͟͟e͟͟n͟͟a͟͟n͟͟g͟͟k͟͟a͟͟p͟͟a͟͟n͟͟, p͟͟e͟͟n͟͟a͟͟h͟͟a͟͟n͟͟a͟͟n͟͟, p͟͟e͟͟n͟͟g͟͟g͟͟e͟͟l͟͟e͟͟d͟͟a͟͟h͟͟a͟͟n͟͟, p͟͟e͟͟m͟͟b͟͟l͟͟o͟͟k͟͟i͟͟r͟͟a͟͟n͟͟, s͟e͟r͟t͟a͟ l͟a͟r͟a͟n͟g͟a͟n͟ b͟a͟g͟i͟ t͟e͟r͟s͟a͟n͟g͟k͟a͟ a͟t͟a͟u͟ t͟e͟r͟d͟a͟k͟w͟a͟ u͟n͟t͟u͟k͟ k͟e͟l͟u͟a͟r͟ w͟i͟l͟a͟y͟a͟h͟ I͟n͟d͟o͟n͟e͟s͟i͟a͟ y͟a͟n͟g͟ d͟i͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ b͟e͟r͟d͟a͟s͟a͟r͟k͟a͟n͟ k͟e͟t͟e͟n͟t͟u͟a͟n͟ U͟U͟ 20/2025 d͟a͟l͟a͟m͟ r͟a͟n͟g͟k͟a͟ k͟e͟p͟e͟n͟t͟i͟n͟g͟a͟n͟ p͟e͟n͟e͟g͟a͟k͟a͟n͟ h͟͟u͟͟k͟͟u͟͟m͟͟.

Adapun, dasar hukum upaya paksa adalah Pasal 89 UU 20/2025 yang menjelaskan tentang apa saja upaya paksa, yaitu meliputi:

1. penetapan tersangka;
2. penangkapan;
3. penahanan;
4. penggeledahan;
5. penyitaan;
6. penyadapan;
7. pemeriksaan surat;
8. pemblokiran; dan
9. larangan bagi tersangka atau terdakwa untuk keluar wilayah Indonesia.

4 Jenis Upaya Paksa Baru dalam UU 20/2025

Penetapan Tersangka

Dalam KUHAP lama, “penetapan tersangka” sebagai salah satu jenis upaya paksa memang tidak diatur. Pada rezim hukum acara pidana sebelumnya, penetapan tersangka diatur di dalam Pasal 25 Perkapolri 6/2019, yang menyatakan bahwa p͟e͟n͟e͟t͟a͟p͟a͟n͟ t͟e͟r͟s͟a͟n͟g͟k͟a͟ b͟e͟r͟d͟a͟s͟a͟r͟k͟a͟n͟ 2 a͟l͟a͟t͟ b͟u͟k͟t͟i͟ y͟a͟n͟g͟ d͟i͟d͟u͟k͟u͟n͟g͟ b͟a͟r͟a͟n͟g͟ b͟u͟k͟t͟i͟ m͟e͟l͟a͟l͟u͟i͟ m͟e͟k͟a͟n͟i͟s͟m͟e͟ g͟e͟l͟a͟r͟ p͟͟e͟͟r͟͟k͟͟a͟͟r͟͟a͟͟, k͟e͟c͟u͟a͟l͟i͟ t͟e͟r͟t͟a͟n͟g͟k͟a͟p͟ t͟͟a͟͟n͟͟g͟͟a͟͟n͟͟.

Saat ini, mengenai penetapan tersangka diatur lebih rinci di dalam UU 20/2025. Di dalam Pasal 1 angka 31 UU 20/2025 p͟e͟n͟e͟t͟a͟p͟a͟n͟ t͟e͟r͟s͟a͟n͟g͟k͟a͟ d͟i͟d͟e͟f͟i͟n͟i͟s͟i͟k͟a͟n͟ s͟e͟b͟a͟g͟a͟i͟ p͟r͟o͟s͟e͟s͟ p͟e͟n͟e͟t͟a͟p͟a͟n͟ t͟e͟r͟s͟a͟n͟g͟k͟a͟ s͟e͟t͟e͟l͟a͟h͟ p͟e͟n͟y͟i͟d͟i͟k͟ b͟e͟r͟h͟a͟s͟i͟l͟ m͟e͟n͟g͟u͟m͟p͟u͟l͟k͟a͟n͟ d͟a͟n͟ m͟e͟m͟p͟e͟r͟o͟l͟e͟h͟ k͟e͟j͟e͟l͟a͟s͟a͟n͟ t͟e͟r͟j͟a͟d͟i͟n͟y͟a͟ t͟i͟n͟d͟a͟k͟ p͟i͟d͟a͟n͟a͟ b͟e͟r͟d͟a͟s͟a͟r͟k͟a͟n͟ m͟i͟n͟i͟m͟a͟l͟ 2 a͟l͟a͟t͟ b͟͟u͟͟k͟͟t͟͟i͟͟.

Serupa dengan yang diatur di dalam Perkapolri 6/2019, penetapan tersangka menurut UU 20/2025 dilakukan oleh penyidik terhadap seseorang yang diduga melakukan tindak pidana berdasarkan minimal 2 alat bukti.[³] Penetapan tersangka ini dituangkan dalam surat penetapan tersangka yang ditandatangani oleh penyidik dan diberitahukan kepada tersangka paling lama 1 hari terhitung sejak surat penetapan tersangka dikeluarkan,[⁴] yang memuat:[⁵]

1. identitas tersangka;
2. uraian singkat perkara; dan
3. hak tersangka.

Dalam hal tertangkap tangan, penyidik segera menerbitkan surat penetapan tersangka.[⁶] Kemudian, jika tersangka merupakan warga negara asing, surat penetapan tersangka diberitahukan kepada perwakilan negaranya.[⁷]

Perlu diperhatikan bahwa dalam melakukan penetapan tersangka, p͟e͟n͟y͟i͟d͟i͟k͟ d͟i͟l͟a͟r͟a͟n͟g͟ m͟e͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ p͟e͟r͟b͟u͟a͟t͟a͟n͟ y͟a͟n͟g͟ m͟e͟n͟i͟m͟b͟u͟l͟k͟a͟n͟ p͟r͟a͟d͟u͟g͟a͟ b͟͟e͟͟r͟͟s͟͟a͟͟l͟͟a͟͟h͟͟.[⁸]

Sebagai informasi, dalam melakukan pencarian tersangka, penyidik dapat meminta bantuan media dan masyarakat untuk memberikan informasi mengenai keberadaan tersangka tersebut.[⁹]

Penyadapan

Menurut Pasal 1 angka 36 UU 20/2025, penyadapan adalah k͟e͟g͟i͟a͟t͟a͟n͟ u͟͟͟n͟͟͟t͟͟͟u͟͟͟k͟͟͟ m͟e͟m͟p͟e͟r͟o͟l͟e͟h͟ i͟n͟f͟o͟r͟m͟a͟s͟i͟ p͟r͟i͟b͟a͟d͟i͟ y͟a͟n͟g͟ d͟i͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ s͟e͟c͟a͟r͟a͟ r͟a͟h͟a͟s͟i͟a͟ d͟a͟l͟a͟m͟ p͟e͟n͟e͟g͟a͟k͟a͟n͟ h͟u͟k͟u͟m͟ d͟e͟n͟g͟a͟n͟ c͟a͟r͟a͟ m͟͟e͟͟n͟͟d͟͟e͟͟n͟͟g͟͟a͟͟r͟͟k͟͟a͟͟n͟͟, m͟͟e͟͟r͟͟e͟͟k͟͟a͟͟m͟͟, m͟͟e͟͟m͟͟b͟͟e͟͟l͟͟o͟͟k͟͟k͟͟a͟͟n͟͟, m͟͟e͟͟n͟͟g͟͟h͟͟a͟͟m͟͟b͟͟a͟͟t͟͟, m͟͟͟e͟͟͟n͟͟͟g͟͟͟u͟͟͟b͟͟͟a͟͟͟h͟͟͟, m͟͟͟͟͟e͟͟͟͟͟n͟͟͟͟͟y͟͟͟͟͟a͟͟͟͟͟m͟͟͟͟͟b͟͟͟͟͟u͟͟͟͟͟n͟͟͟͟͟g͟͟͟͟͟k͟͟͟͟͟k͟͟͟͟͟a͟͟͟͟͟n͟͟͟͟͟, m͟e͟m͟a͟s͟a͟n͟g͟ a͟l͟a͟t͟ p͟a͟d͟a͟ j͟͟a͟͟r͟͟i͟͟n͟͟g͟͟a͟͟n͟͟, m͟e͟m͟a͟s͟a͟n͟g͟ a͟l͟a͟t͟ p͟e͟r͟e͟k͟a͟m͟ s͟e͟c͟a͟r͟a͟ t͟͟e͟͟r͟͟s͟͟e͟͟m͟͟b͟͟u͟͟n͟͟y͟͟i͟͟, d͟͟a͟͟n͟͟/a͟t͟a͟u͟ m͟e͟n͟c͟a͟t͟a͟t͟ t͟r͟a͟n͟s͟m͟i͟s͟i͟ i͟n͟f͟o͟r͟m͟a͟s͟i͟ e͟l͟e͟k͟t͟r͟o͟n͟i͟k͟ d͟͟a͟͟n͟͟/a͟t͟a͟u͟ d͟o͟k͟u͟m͟e͟n͟ e͟͟l͟͟e͟͟k͟͟t͟͟r͟͟o͟͟n͟͟i͟͟k͟͟, d͟e͟n͟g͟a͟n͟ m͟e͟n͟g͟g͟u͟n͟a͟k͟a͟n͟ k͟͟o͟͟m͟͟u͟͟n͟͟i͟͟k͟͟a͟͟s͟͟i͟͟, j͟a͟r͟i͟n͟g͟a͟n͟ n͟i͟r͟k͟a͟b͟e͟l͟, a͟t͟a͟u͟ m͟e͟l͟a͟l͟u͟i͟ j͟a͟r͟i͟n͟g͟a͟n͟ s͟i͟s͟t͟e͟m͟ i͟n͟f͟o͟r͟m͟a͟s͟i͟ e͟l͟e͟k͟t͟r͟o͟n͟i͟k͟ i͟͟n͟͟t͟͟e͟͟r͟͟n͟͟e͟͟t͟͟, s͟e͟s͟u͟a͟i͟ d͟e͟n͟g͟a͟n͟ p͟e͟r͟k͟e͟m͟b͟a͟n͟g͟a͟n͟ i͟l͟m͟u͟ p͟e͟n͟g͟e͟t͟a͟h͟u͟a͟n͟ d͟a͟n͟ t͟͟e͟͟k͟͟n͟͟o͟͟l͟͟o͟͟g͟͟i͟͟.

Mengenai penyadapan, hal tersebut diatur lebih lanjut dalam Pasal 136 UU 20/2025, yang berbunyi:

1. Penyidik dapat melakukan Penyadapan untuk kepentingan penyidikan.
2. Ketentuan mengenai Penyadapan sebagaimana dimaksud pada ayat (1) diatur dengan Undang-Undang mengenai penyadapan.

Oleh karena itu, k͟e͟w͟e͟n͟a͟n͟g͟a͟n͟ m͟e͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ p͟e͟n͟y͟a͟d͟a͟p͟a͟n͟ d͟i͟m͟i͟l͟i͟k͟i͟ o͟l͟e͟h͟ p͟e͟n͟y͟i͟d͟i͟k͟ u͟n͟t͟u͟k͟ k͟e͟p͟e͟n͟t͟i͟n͟g͟a͟n͟ p͟͟e͟͟n͟͟y͟͟i͟͟d͟͟i͟͟k͟͟a͟͟n͟͟. Namun, untuk ketentuan lebih lanjut mengenai penyadapan diatur dengan undang-undang tersendiri, yang pada saat artikel ini diterbitkan, masih belum diundangkan.

Pemblokiran

Merujuk Pasal 1 angka 37 UU 20/2025, pemblokiran adalah t͟i͟n͟d͟a͟k͟a͟n͟ u͟n͟t͟u͟k͟ m͟e͟n͟c͟e͟g͟a͟h͟ a͟k͟s͟e͟s͟ p͟e͟n͟g͟g͟u͟n͟a͟a͟n͟ a͟t͟a͟u͟ p͟e͟m͟i͟n͟d͟a͟h͟a͟n͟ s͟e͟s͟u͟a͟t͟u͟ t͟e͟r͟h͟a͟d͟a͟p͟ h͟a͟r͟t͟a͟ k͟͟e͟͟k͟͟a͟͟y͟͟a͟͟a͟͟n͟͟, b͟u͟k͟t͟i͟ k͟͟e͟͟p͟͟e͟͟m͟͟i͟͟l͟͟i͟͟k͟͟a͟͟n͟͟, t͟r͟a͟n͟s͟a͟k͟s͟i͟ p͟͟e͟͟r͟͟b͟͟a͟͟n͟͟k͟͟a͟͟n͟͟, a͟k͟u͟n͟ p͟l͟a͟t͟f͟o͟r͟m͟ d͟͟a͟͟r͟͟i͟͟n͟͟g͟͟, i͟n͟f͟o͟r͟m͟a͟s͟i͟ e͟͟l͟͟e͟͟k͟͟t͟͟r͟͟o͟͟n͟͟i͟͟k͟͟, a͟t͟a͟u͟ p͟r͟o͟d͟u͟k͟ a͟d͟m͟i͟n͟i͟s͟t͟r͟a͟t͟i͟f͟ l͟a͟i͟n͟n͟y͟a͟ u͟n͟t͟u͟k͟ s͟e͟m͟e͟n͟t͟a͟r͟a͟ w͟a͟k͟t͟u͟ y͟a͟n͟g͟ d͟i͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ a͟t͟a͟s͟ p͟e͟r͟i͟n͟t͟a͟h͟ p͟͟e͟͟n͟͟y͟͟i͟͟d͟͟i͟͟k͟͟, p͟e͟n͟u͟n͟t͟u͟t͟ u͟͟m͟͟u͟͟m͟͟, a͟t͟a͟u͟ h͟a͟k͟i͟m͟ d͟e͟n͟g͟a͟n͟ p͟͟e͟͟n͟͟e͟͟t͟͟a͟͟p͟͟a͟͟n͟͟n͟͟y͟͟a͟͟.

K͟e͟w͟e͟n͟a͟n͟g͟a͟n͟ p͟e͟m͟b͟l͟o͟k͟i͟r͟a͟n͟ b͟e͟r͟a͟d͟a͟ p͟a͟d͟a͟ p͟͟e͟͟n͟͟y͟͟i͟͟d͟͟i͟͟k͟͟, p͟e͟n͟u͟n͟t͟u͟t͟ u͟͟m͟͟u͟͟m͟͟, a͟t͟a͟u͟ h͟a͟k͟i͟m͟ d͟e͟n͟g͟a͟n͟ m͟e͟n͟d͟a͟p͟a͟t͟ i͟z͟i͟n͟ k͟e͟t͟u͟a͟ p͟e͟n͟g͟a͟d͟i͟l͟a͟n͟ n͟͟e͟͟g͟͟e͟͟r͟͟i͟͟.[¹⁰]

Permohonan izin pemblokiran tersebut harus memuat informasi lengkap mengenai alasan perlunya dilakukan pemblokiran minimal meliputi:[¹¹]

1. uraian tindak pidana yang sedang diproses;
2. dasar atau fakta yang menunjukkan objek yang akan diblokir memiliki relevansi dengan tindak pidana yang sedang diproses dan sumber perolehan dasar atau fakta tersebut; dan
3. bentuk dan tujuan pemblokiran yang akan dilakukan terhadap masing-masing objek yang akan diblokir.

K͟e͟t͟u͟a͟ p͟e͟n͟g͟a͟d͟i͟l͟a͟n͟ n͟e͟g͟e͟r͟i͟ w͟a͟j͟i͟b͟ m͟e͟n͟e͟l͟i͟t͟i͟ s͟e͟c͟a͟r͟a͟ c͟e͟r͟m͟a͟t͟ p͟e͟r͟m͟o͟h͟o͟n͟a͟n͟ i͟͟z͟͟i͟͟n͟͟, d͟a͟l͟a͟m͟ j͟a͟n͟g͟k͟a͟ w͟a͟k͟t͟u͟ p͟a͟l͟i͟n͟g͟ l͟a͟m͟a͟ 2 h͟a͟r͟i͟ t͟e͟r͟h͟i͟t͟u͟n͟g͟ s͟e͟j͟a͟k͟ p͟e͟r͟m͟o͟h͟o͟n͟a͟n͟ i͟z͟i͟n͟ d͟͟͟i͟͟͟a͟͟͟j͟͟͟u͟͟͟k͟͟͟a͟͟͟n͟͟͟.[¹²] K͟e͟t͟u͟a͟ p͟e͟n͟g͟a͟d͟i͟l͟a͟n͟ n͟e͟g͟e͟r͟i͟ d͟a͟p͟a͟t͟ m͟e͟m͟i͟n͟t͟a͟ i͟n͟f͟o͟r͟m͟a͟s͟i͟ t͟a͟m͟b͟a͟h͟a͟n͟ d͟a͟r͟i͟ p͟e͟n͟y͟i͟d͟i͟k͟ m͟e͟n͟g͟e͟n͟a͟i͟ a͟l͟a͟s͟a͟n͟ p͟e͟r͟l͟u͟n͟y͟a͟ d͟i͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ p͟͟e͟͟m͟͟b͟͟l͟͟o͟͟k͟͟i͟͟r͟͟a͟͟n͟͟.[¹³]

Namun, d͟a͟l͟a͟m͟ k͟e͟a͟d͟a͟a͟n͟ m͟͟e͟͟n͟͟d͟͟e͟͟s͟͟a͟͟k͟͟, p͟e͟m͟b͟l͟o͟k͟i͟r͟a͟n͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟l͟a͟k͟s͟a͟n͟a͟k͟a͟n͟ t͟a͟n͟p͟a͟ i͟z͟i͟n͟ k͟e͟t͟u͟a͟ p͟e͟n͟g͟a͟d͟i͟l͟a͟n͟ n͟͟͟e͟͟͟g͟͟͟e͟͟͟r͟͟͟i͟͟͟.[¹⁴] Keadaan mendesak ini meliputi:[¹⁵]

1. potensi dialihkannya harta kekayaan;
2. adanya tindak pidana terkait informasi dan transaksi elektronik;
3. telah terjadi permufakatan dalam tindak pidana terorganisasi; dan/atau
4. situasi berdasarkan penilaian penyidik.

Dalam keadaan mendesak tersebut, penyidik dalam jangka waktu paling lama 2×24 jam meminta persetujuan ketua pengadilan negeri setelah dilakukan pemblokiran.[¹⁶] Kemudian, ketua pengadilan dalam jangka waktu paling lama 2×24 jam setelah penyidik m͟e͟m͟i͟n͟t͟a͟ p͟e͟r͟s͟e͟t͟u͟j͟u͟a͟n͟ p͟e͟m͟b͟l͟o͟k͟i͟r͟a͟n͟ m͟e͟n͟g͟e͟l͟u͟a͟r͟k͟a͟n͟ p͟͟e͟͟n͟͟e͟͟t͟͟a͟͟p͟͟a͟͟n͟͟.[¹⁷]

Jika ketua pengadilan negeri menolak memberikan persetujuan, penolakan harus disertai dengan alasan.[¹⁸] Penolakan ini diikuti dengan dibukanya pemblokiran dalam jangka waktu paling lama 3 hari kerja oleh pejabat yang memerintahkan pemblokiran d͟e͟n͟g͟a͟n͟ m͟e͟n͟g͟e͟l͟u͟a͟r͟k͟a͟n͟ s͟u͟r͟a͟t͟ p͟e͟r͟i͟n͟t͟a͟h͟ p͟e͟n͟c͟a͟b͟u͟t͟a͟n͟ p͟͟e͟͟m͟͟b͟͟l͟͟o͟͟k͟͟i͟͟r͟͟a͟͟n͟͟.[¹⁹]

Dalam hal perkara dihentikan pada tahap penyidikan, penuntutan, atau berdasarkan putusan praperadilan mengenai tidak sahnya penetapan tersangka, pemblokiran harus dibuka dalam jangka waktu paling lama 3 hari kerja oleh pejabat yang memerintahkan pemblokiran dengan mengeluarkan surat perintah pencabutan pemblokiran.[²⁰]

L͟a͟m͟a͟ w͟a͟k͟t͟u͟n͟y͟a͟ p͟e͟m͟b͟l͟o͟k͟i͟r͟a͟n͟ h͟a͟n͟y͟a͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ u͟n͟t͟u͟k͟ j͟a͟n͟g͟k͟a͟ w͟a͟k͟t͟u͟ 1 t͟a͟h͟u͟n͟ d͟a͟n͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟p͟e͟r͟p͟a͟n͟j͟a͟n͟g͟ 2 k͟a͟l͟i͟ u͟n͟t͟u͟k͟ j͟a͟n͟g͟k͟a͟ w͟a͟k͟t͟u͟ 6 b͟u͟l͟a͟n͟.[²¹]

Larangan Untuk Keluar Wilayah Indonesia

Sama seperti penetapan tersangka, larangan untuk keluar wilayah Indonesia pun sebelum berlakunya UU 20/2025 tidak ditemukan di dalam KUHAP lama, melainkan dapat ditemukan dalam Perkapolri 6/2019. Menurut Pasal 26 ayat (1) Perkapolri 6/2019, t͟e͟r͟s͟a͟n͟g͟k͟a͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟k͟e͟n͟a͟k͟a͟n͟ t͟i͟n͟d͟a͟k͟a͟n͟ p͟e͟n͟c͟e͟g͟a͟h͟a͟n͟ a͟g͟a͟r͟ t͟i͟d͟a͟k͟ m͟e͟l͟a͟r͟i͟k͟a͟n͟ d͟i͟r͟i͟ k͟e͟l͟u͟a͟r͟ w͟i͟l͟a͟y͟a͟h͟ n͟e͟g͟a͟r͟a͟ I͟͟n͟͟d͟͟o͟͟n͟͟e͟͟s͟͟i͟͟a͟͟.

Selanjutnya, dalam Pasal 26 ayat (2) Perkapolri 6/2019 diterangkan bahwa p͟e͟n͟y͟i͟d͟i͟k͟ d͟a͟l͟a͟m͟ k͟e͟a͟d͟a͟a͟n͟ s͟a͟n͟g͟a͟t͟ p͟e͟r͟l͟u͟ d͟a͟n͟ m͟͟e͟͟n͟͟d͟͟e͟͟s͟͟a͟͟k͟͟, untuk kepentingan penyidikan dalam tahap awal dapat mengajukan permintaan secara langsung kepada pejabat imigrasi untuk mencegah bepergian ke luar negeri orang yang disangka melakukan tindak pidana dan ditindaklanjuti secara tertulis.

Kemudian, larangan bagi tersangka dan terdakwa untuk keluar wilayah Indonesia pada UU 20/2025 diatur secara khusus dalam Pasal 141.

Pada dasarnya, untuk kepentingan penyidikan, penuntutan, atau pemeriksaan di sidang pengadilan, penyidik, penuntut umum, atau hakim b͟e͟r͟w͟e͟n͟a͟n͟g͟ m͟e͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ p͟e͟n͟c͟e͟g͟a͟h͟a͟n͟ y͟a͟n͟g͟ d͟i͟l͟a͟k͟s͟a͟n͟a͟k͟a͟n͟ d͟a͟l͟a͟m͟ b͟e͟n͟t͟u͟k͟ p͟e͟l͟a͟r͟a͟n͟g͟a͟n͟ s͟e͟m͟e͟n͟t͟a͟r͟a͟ t͟e͟r͟h͟a͟d͟a͟p͟ t͟e͟r͟s͟a͟n͟g͟k͟a͟ a͟t͟a͟u͟ t͟e͟r͟d͟a͟k͟w͟a͟ u͟n͟t͟u͟k͟ k͟e͟l͟u͟a͟r͟ w͟i͟l͟a͟y͟a͟h͟ I͟n͟d͟o͟n͟e͟s͟i͟a͟ b͟e͟r͟d͟a͟s͟a͟r͟k͟a͟n͟ a͟l͟a͟s͟a͟n͟ y͟a͟n͟g͟ s͟e͟s͟u͟a͟i͟ d͟e͟n͟g͟a͟n͟ h͟͟u͟͟k͟͟u͟͟m͟͟.[²²]

P͟͟e͟͟n͟͟y͟͟i͟͟d͟͟i͟͟k͟͟, p͟e͟n͟u͟n͟t͟u͟t͟ u͟͟m͟͟u͟͟m͟͟, a͟t͟a͟u͟ h͟a͟k͟i͟m͟ b͟e͟r͟k͟o͟o͟r͟d͟i͟n͟a͟s͟i͟ d͟͟a͟͟n͟͟ m͟e͟m͟i͟n͟t͟a͟ k͟e͟m͟e͟n͟t͟e͟r͟i͟a͟n͟ y͟a͟n͟g͟ m͟e͟n͟y͟e͟l͟e͟n͟g͟g͟a͟r͟a͟k͟a͟n͟ u͟r͟u͟s͟a͟n͟ p͟e͟m͟e͟r͟i͟n͟t͟a͟h͟a͟n͟ d͟i͟ b͟i͟d͟a͟n͟g͟ k͟e͟i͟m͟i͟g͟r͟a͟s͟i͟a͟n͟ u͟n͟t͟u͟k͟ m͟e͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ u͟p͟a͟y͟a͟ p͟e͟l͟a͟r͟a͟n͟g͟a͟n͟ t͟e͟r͟s͟a͟n͟g͟k͟a͟ a͟t͟a͟u͟ t͟e͟r͟d͟a͟k͟w͟a͟ k͟e͟l͟u͟a͟r͟ w͟i͟l͟a͟y͟a͟h͟ I͟͟n͟͟d͟͟o͟͟n͟͟e͟͟s͟͟i͟͟a͟͟.[²³]

P͟e͟n͟c͟e͟g͟a͟h͟a͟n͟ k͟͟e͟͟l͟͟u͟͟a͟͟r͟͟ w͟i͟l͟a͟y͟a͟h͟ I͟n͟d͟o͟n͟e͟s͟i͟a͟ i͟n͟i͟ d͟i͟l͟a͟k͟u͟k͟a͟n͟ u͟n͟t͟u͟k͟ j͟a͟n͟g͟k͟a͟ w͟a͟k͟t͟u͟ p͟a͟l͟i͟n͟g͟ l͟a͟m͟a͟ 6 b͟u͟l͟a͟n͟ d͟a͟n͟ d͟a͟p͟a͟t͟ d͟i͟p͟e͟r͟p͟a͟n͟j͟a͟n͟g͟ 1 k͟a͟l͟i͟ u͟n͟t͟u͟k͟ j͟a͟n͟g͟k͟a͟ w͟a͟k͟t͟u͟ p͟a͟l͟i͟n͟g͟ l͟a͟m͟a͟ 6 b͟͟u͟͟l͟͟a͟͟n͟͟.[²⁴]

Ketentuan lebih lanjut mengenai tata cara pencegahan keluar wilayah Indonesia diatur dalam peraturan pemerintah.[²⁵]

Demikian jawaban dari kami, mengenai jenis upaya paksa dalam KUHAP baru semoga bermanfaat dan dapat dijadikan pembelajaran untuk kita semua terlebih untuk penanya dan Paralegal ubklawyers pada khususnya.

D͟a͟s͟a͟r͟ H͟u͟k͟u͟m͟:

1. Undang-Undang Nomor 20 Tahun 2025 tentang Kitab Undang-Undang Hukum Acara Pidana;
2. Peraturan Kepala Kepolisian Negara Republik Indonesia Nomor 6 Tahun 2019 tentang Penyidikan Tindak Pidana.

R͟e͟f͟e͟r͟e͟n͟s͟i͟:

• Eddy Hiariej: 5 Hal Baru yang Diatur dalam KUHAP 2025, yang diakses pada 02 Januari 2026, pukul 15.26 WIB.
• [¹] Pasal 362 Undang-Undang Nomor 20 Tahun 2025 tentang Kitab Undang-Undang Hukum Acara Pidana (“UU 20/2025”)
• [²] Pasal 369 UU 20/2025
• [³] Pasal 90 ayat (1) UU 20/2025
• [⁴] Pasal 90 ayat (2) UU 20/2025
• [⁵] Pasal 90 ayat (3) UU 20/2025
• [⁶] Pasal 90 ayat (4) UU 20/2025
• [⁷] Pasal 90 ayat (5) UU 20/2025
• [⁸] Pasal 90 UU 20/2025
• [⁹] Pasal 92 UU 20/2025
• [¹⁰] Pasal 140 ayat (1) dan (2) UU 20/2025
• [¹¹] Pasal 140 ayat (3) UU 20/2025
• [¹²] Pasal 140 ayat (4) UU 20/2025
• [¹³] Pasal 140 ayat (5) UU 20/2025
• [¹⁴] Pasal 140 ayat (7) UU 20/2025
• [¹⁵] Pasal 140 ayat (8) UU 20/2025
• [¹⁶] Pasal 140 ayat (9) UU 20/2025
• [¹⁷] Pasal 140 ayat (10) UU 20/2025
• [¹⁸] Pasal 140 ayat (11) UU 20/2025
• [¹⁹] Pasal 140 ayat (12) UU 20/2025
• [²⁹] Pasal 140 ayat (13) UU 20/2025
• [²¹] Pasal 140 ayat (6) UU 20/2025
• [²²] Pasal 141 ayat (1) UU 20/2025
• [²³] Pasal 141 ayat (2) UU 20/2025
• [²⁴] Pasal 141 ayat (3) UU 20/2025
• [²⁵] Pasal 141 ayat (4) UU 20/2025

Artikel ini dibuat oleh Muhammad Raihan Nugraha. SH, dipublikasikan “..Hukumonline.com..” dengan judul Jenis Upaya Paksa Baru dalam KUHAP Baru pada tanggal 29 Januari 2026. Dan diteruskan oleh ubklawyers pada tanggal 12 Juli 2026M/27 Muharram 1448H.

Seluruh Informasi Hukum yang ada di LBH-UMAR BIN KHATTAB disiapkan semata-mata untuk t͟͟͟u͟͟͟j͟͟͟u͟͟͟a͟͟͟n͟͟͟ p͟͟e͟͟n͟͟d͟͟i͟͟d͟͟i͟͟k͟͟a͟͟n͟͟, p͟e͟m͟b͟e͟l͟a͟j͟a͟r͟a͟n͟ dan b͟e͟r͟s͟i͟f͟a͟t͟ u͟m͟u͟m͟. Untuk mendapatkan nasihat hukum spesifik terhadap kasus Anda, konsultasikan langsung dengan Pengacara, Konsultan Hukum dan/atau Paralegal UBK LAWYERS.

Sedang menghadapi permasalahan hukum? A͟j͟u͟k͟a͟n͟ p͟e͟r͟t͟a͟n͟y͟a͟a͟n͟ melalui email, telepon atau chat.👇🏼

Email:
ubklawyer@gmail.com

Telepon/Chat:
089666552118

Berkenan G͟a͟b͟u͟n͟g͟ G͟r͟o͟u͟p͟, untuk jadi bagian Keluarga Besar UBK LAWYERS. Klik link dibawah.👇🏼

https://chat.whatsapp.com/JkOptbalrVb0qbn4FXuY7Y

I͟K͟U͟T͟I͟ W͟h͟a͟t͟s͟A͟p͟p͟ C͟h͟a͟n͟n͟e͟l͟ LBH-UMAR BIN KHATTAB. Untuk memperkaya Riset Hukum Anda, klik link dibawah.👇🏼

https://whatsapp.com/channel/0029VadEhUjA2pLGd3OF8g2x

🇮🇩🇵🇸🇮🇩🇵🇸🇮🇩🇵🇸
#cerdashukum
#studylawtogether
#ubklawyers